Cobots (collaborative robots) zijn ontworpen om samen met mensen te werken. Ze worden vaak genoemd als de “flexibele” tegenhanger van klassieke industriële robots: makkelijker te herprogrammeren, sneller inzetbaar en geschikt voor taken waar variatie of menselijke samenwerking nodig is. Maar een cobot is niet automatisch “altijd veilig” of “altijd beter”. In dit artikel leer je wat een cobot is, welke toepassingen typisch zijn, wat de voordelen en beperkingen zijn, en hoe je de juiste keuze maakt.
Wil je eerst het grote overzicht van robots (soorten, toepassingen, veiligheid)? Bekijk de Robots gids.
Wat is een cobot?
Een cobot is een robot die ontworpen is om in dezelfde werkomgeving als mensen te functioneren — vaak zonder zware afscherming zoals hekken, mits de toepassing en risicoanalyse dat toelaten. Cobots zijn meestal robotarmen met ingebouwde veiligheidsfuncties, zoals:
- kracht- en botsingsdetectie,
- begrenzing van snelheid en kracht,
- veilige stopfuncties,
- en soms eenvoudige bediening (grafisch programmeren).
Kort gezegd: een cobot is bedoeld om samenwerking mogelijk te maken, niet om per definitie alles volledig autonoom te doen.
Cobot vs industriële robot: wat is het verschil?
Industriële robot (klassiek)
- Vaak sneller en krachtiger
- Meestal in afgeschermde cel (hekken, zones)
- Ideaal voor hoge volumes en vaste processen Lees: Industriële robots.
Cobot
- Vaak flexibeler en makkelijker te herprogrammeren
- Bedoeld voor mens-robot samenwerking
- Sterk bij variatie (kleine series, wisselende taken)
Cobots zijn dus niet “kleine industriële robots”, maar een andere aanpak: samenwerken, flexibiliteit en sneller aanpassen.
Waarvoor gebruik je cobots? (typische toepassingen)
Cobots zie je vaak in taken die:
- repetitief zijn, maar net te variabel voor een vaste cel,
- dichtbij mensen gebeuren,
- of ergonomisch zwaar zijn.
Assemblage en schroeven
Cobots kunnen onderdelen positioneren of schroeven, terwijl een medewerker controleert of aanvoert.
Machinebelading (tending)
De cobot laadt en ontlaadt machines (bijv. CNC). Dit ontlast medewerkers en verhoogt uptime.
Pick-and-place met variatie
Met vision kunnen cobots producten herkennen en pakken, zelfs als de positie varieert.
Kwaliteitscontrole / testen
Cobots kunnen meetapparatuur of camera’s positioneren, herhaalbaar en stabiel.
Verpakken en end-of-line taken
Denk aan inpakken, labelen of eenvoudige palletiseer-taken (afhankelijk van payload en snelheid). Wil je dieper in robotarmen duiken (bereik, payload, end-effectors)? Lees Robotarm.
Waarom cobots populair zijn (de belangrijkste voordelen)
Flexibiliteit bij wisselende productie
Cobots zijn handig als je:
- vaak van product wisselt,
- kleinere batches draait,
- of sneller wilt omstellen.
Snellere inzet en herprogrammeren
Veel cobots hebben toegankelijke interfaces, waardoor omstellen sneller kan dan bij complexe industriële cellen.
Ergonomie en samenwerking
Cobots nemen “saaie” of zware deelstappen over, terwijl mensen de controle of finesse behouden.
Ruimtebesparing (in sommige situaties)
Als de risicoanalyse het toelaat, kan een cobot in een compactere opstelling werken dan een traditionele cel.
Beperkingen (waar je realistisch naar moet kijken)
Cobots zijn vaak trager dan industriële robots
Voor hoge volumes is een klassieke industriële robot vaak efficiënter.
Payload en reach zijn beperkend
Veel cobots zijn ontworpen voor middelzware taken. Voor zware palletizing of extreem snelle cycli zijn industriële robots vaker de keuze.
“Collaborative” is geen garantie
Of je zonder hekken kunt werken hangt af van:
- tooling (is het scherp? heet? knellend?),
- snelheid en kracht,
- werkstuk (gewicht, vorm),
- en de werkomgeving.
Daarom is veiligheid altijd verplicht onderdeel van implementatie. Lees: Robotveiligheid in de industrie.
Hoe werkt cobot-veiligheid in de praktijk?
Cobots maken samenwerking mogelijk door een combinatie van techniek en inrichting. Een paar belangrijke concepten:
Kracht- en botsingslimieten
Cobots kunnen vaak contact detecteren en stoppen. Maar “stoppen” betekent niet altijd “geen risico” — afhankelijk van snelheid, massa en tooling.
Snelheids- en zonebegrenzing
Je kunt een cobot vaak langzamer laten bewegen als iemand dichtbij komt, of zones definiëren waarin hij anders reageert.
Tooling bepaalt risico
Een zachte gripper is iets anders dan een scherpe tool. Tooling kan een cobot-toepassing alsnog risicovol maken.
Mens-robot interactie (HRI)
Samenwerken gaat niet alleen over veiligheid, maar ook over vertrouwen en voorspelbaarheid:
- laat de robot zien wat hij gaat doen?
- beweegt hij “mensvriendelijk”?
- is het gedrag begrijpelijk? Lees: Mens–robot interactie.
De rol van sensoren en onderdelen bij cobots
Cobots leunen vaak op:
- encoders (positie),
- force/torque sensing (contact/controle),
- vision (bij variatie),
- en control software die veilig gedrag afdwingt.
Als je dit wilt begrijpen op componentniveau: Robot-onderdelen: sensoren en actuatoren.
Wanneer kies je een cobot? (snelle keuzehulp)
Kies een cobot als:
- je variatie hebt in producten of posities,
- je snel wilt omstellen,
- je mensen en robot samen wilt laten werken,
- je ergonomie wilt verbeteren (tilwerk, repetitie),
- en je cyclustijd niet extreem kritisch is.
Kies eerder een industriële robot als:
- je maximale snelheid en throughput nodig hebt,
- je proces zeer voorspelbaar is,
- je hoge volumes draait,
- en je een dedicated robotcel kunt bouwen.
Startpunten:
FAQ: Cobot (collaborative robot)
Wat betekent cobot?
Cobot is kort voor “collaborative robot”: een robot ontworpen om dichter bij mensen te werken.
Zijn cobots altijd veilig zonder hekken?
Niet automatisch. Het hangt af van de toepassing, snelheid, tooling en risicoanalyse. Lees Robotveiligheid in de industrie.
Wat zijn typische taken voor cobots?
Assemblage, machinebelading, pick-and-place met variatie, kwaliteitscontrole en verpakken.
Is een cobot een soort robotarm?
Meestal wel: veel cobots zijn robotarmen met extra veiligheidsfuncties. Zie Robotarm.
Lees verder (logische vervolgstappen)
- Industriële robots: Industriële robots
- Robotarm: Robotarm
- Automatisering: Automatisering met robots
- Veiligheid: Robotveiligheid in de industrie
- Overzicht: Robots gids
